17 grudnia 1970 roku zapisał się w historii Polski jako jeden z najtragiczniejszych dni powojennych protestów społecznych. Tego dnia, określanego mianem Czarnego Czwartku, w Gdyni doszło do krwawej pacyfikacji robotniczych demonstracji przez siły państwowe PRL.
Wydarzenia te były bezpośrednią konsekwencją ogłoszonej 12 grudnia 1970 r. drastycznej podwyżki cen podstawowych artykułów żywnościowych. Decyzja władz wywołała falę strajków i manifestacji w ośrodkach przemysłowych Wybrzeża – przede wszystkim w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie. Protestujący robotnicy domagali się cofnięcia podwyżek, dialogu z władzą oraz poszanowania elementarnych praw pracowniczych.
Rankiem 17 grudnia w Gdyni wojsko i milicja zablokowały dojazd do Stoczni im. Komuny Paryskiej. Mimo to robotnicy wysiadający z pociągów SKM próbowali dotrzeć do swoich zakładów pracy. W rejonie przystanku Gdynia Stocznia doszło do eskalacji napięcia – padły strzały z broni palnej, skierowane w stronę nieuzbrojonych cywilów.
Według oficjalnych danych w grudniu 1970 roku na Wybrzeżu zginęło co najmniej 45 osób, a ponad tysiąc zostało rannych. Historycy wskazują jednak, że rzeczywista liczba ofiar mogła być wyższa. Symbolem Czarnego Czwartku stał się Zbyszek Godlewski, osiemnastoletni robotnik, którego ciało niesiono na drzwiach ulicami Gdyni – obraz ten przeszedł do zbiorowej pamięci Polaków i został upamiętniony w balladzie „Janek Wiśniewski padł”.
Wydarzenia grudniowe wstrząsnęły społeczeństwem i aparatem władzy. Ich bezpośrednim skutkiem były zmiany personalne na szczytach PZPR – Władysław Gomułka ustąpił ze stanowiska I sekretarza, a jego miejsce zajął Edward Gierek. Choć nowa ekipa zapowiadała „dialog z robotnikami”, odpowiedzialność karna sprawców użycia broni wobec demonstrantów nie została wówczas rozliczona.
Czarny Czwartek pozostaje jednym z najboleśniejszych symboli przemocy państwa wobec własnych obywateli w czasach PRL. Jest także ważnym punktem odniesienia w historii polskich dążeń do wolności i sprawiedliwości społecznej – doświadczeniem, które współtworzyło świadomość społeczną prowadzącą dekadę później do narodzin „Solidarności”.
/mw/
Foto: Youtube.com/zrzut z ekranu
Tekst powstał w ramach aktywności Podlaskiego Klubu Patriotycznego.
Powstanie Podlaskiego Klubu Patriotycznego dofinansowano ze środków Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego w ramach Funduszu Patriotycznego – edycja Niepodległość po polsku. Lokal znajduje się w Białymstoku przy ul. Jurowieckiej 30A/2.
